Polisi Tanzania Baada ya Uchaguzi wa Oktoba 2025: Amri, Nguvu, na Athari kwa Wananchi
Ripoti ya Machi 2026Muktadha: Nini Kilitokea Oktoba 29, 2025?
Mfululizo wa maandamano na msongo wa kijamii ulianza Tanzania tarehe 29 Oktoba 2025 wakati wa uchaguzi mkuu. Maandamano yalizuka Dar es Salaam kisha yakasambaa miji mingine, yakichochewa na madai ya udanganyifu wa uchaguzi, ukandamizaji wa vyama vya upinzani, na vitisho vya polisi. Vikosi vya usalama vilijibu kwa risasi, gesi ya machozi, na vikwazo vya kutoka nje, pamoja na mauaji ya makusudi, jambo lililochochea wasiwasi mkubwa kimataifa. World Bank Live
Amri na Nguvu Mpya za Polisi
1. Kuzima IntanetiKuzima kwa intaneti kamili kulifanywa kuanzia Oktoba 29 hadi Novemba 3, 2025. Kuzimwa huku kulizuia sana uwezo wa watetezi wa haki za binadamu na waandishi wa habari kufanya kazi yao na kurekodi ukiukwaji uliokuwa ukifanyika. Encyclopedia Britannica
2. Amri ya Kukaa Nyumbani
Polisi na vikosi vya usalama vilitumia nguvu kupita kiasi, ikiwemo risasi za moto, kuvuruga maandamano na kulazimisha amri ya kukaa nyumbani. Katika baadhi ya matukio, waathiriwa wanaonekana kupigwa risasi mgongoni au kichwani hata wakiwa hawatishii utulivu wa umma au usalama wa wengine. Watu fulani pia walipigwa risasi na kuuawa ndani ya nyumba zao. ISS Africa
3. Ufuatiliaji wa Mitandao ya Kijamii
Mwezi Agosti 2025 — kabla hata ya uchaguzi — kulikuwa na waraka wa polisi uliowasimamia maafisa kufanya doria mtandaoni ili kufuatilia vitisho vinavyoonekana kwa utulivu wa umma na uhalifu wa mtandao. Tarehe 27 Oktoba, mamlaka walimkamata mwathiri wa mitandao ya kijamii Jennifer Jovin Dar es Salaam baada ya kuchapisha video fupi ya TikTok akicheza dansi kwa wimbo wa kejeli unaomhusu Rais Samia Suluhu. France 24
4. Marufuku ya Maandamano
Polisi walitangaza kwamba maandamano yanayotarajiwa kufanyika nchi nzima wiki iliyofuata — yaani Desemba 9, 2025 — yangekuwa haramu. Hatua hii ilikuja baada ya watu ambao idadi yao haikubainishwa kupoteza maisha katika maandamano ya uchaguzi mwezi uliopita. IOL
Watu Waliokamatwa: Takwimu na Makundi
Ukamataji mkubwa wa kiholela wa mamia ya waandamanaji, watetezi wa haki za binadamu, na wanaharakati wa kiraia ulifuata maandamano ya baada ya uchaguzi. Viongozi wengi wa upinzani na waandamanaji — zaidi ya watu 1,700 — wanakabiliwa na makosa mazito kama uhaini, njama ya kutenda uhalifu, na wizi wa silaha. Encyclopedia BritannicaKufikia Novemba 18, 2025, matokeo ya awali ya uchunguzi wa pamoja wa THRDC, TLS, na LHRC yalionyesha kwamba zaidi ya watu 700 walifilisiwa mahakamani kutoka mikoa angalau tisa. Mashirika hayo yalirekodi makosa makubwa ya kiutaratibu, ikiwemo ukamataji wa kiholela, watu waliokusanywa wakiwa wanafanya shughuli za kawaida za kujikimu, na watoto kuwa miongoni mwa waliozuiliwa. TanzaniaInvest
Miongoni mwa waliokamatwa walikuwa:
Makamishna wa CHADEMA, Amani Golugwa (Naibu Katibu Mkuu), Godbless Lema (mwanachama wa kamati kuu na mbunge mstaafu maarufu), na Boniface Jacob — wote walikamatwa Novemba 8, 2025. Orodha ya wanaotafutwa na polisi iliyotolewa Novemba 7 ilijumuisha pia viongozi wawili wa kidini — Askofu Josephat Gwajima wa Kanisa la Ufufuo na Uzima na Askofu Machumu Maximillian Kadutu. Center for Strategic and International Studies
Maagizo ya Polisi Kuhusu Maandamano: Waziri Asema Nini?
Waziri wa Mambo ya Ndani George Simbachawene alisema amefanya mazungumzo na Mkuu wa Jeshi la Polisi IGP Camillius Wambura kwamba ukamataji wa watuhumiwa ufanywe kwa mujibu wa sheria. Alisema: "Ukamataji ninaoupenda mimi ni ule wa kisheria — askari anaenda anaripoti kwa mjumbe, mtu anajulikana yupo. Tumekubaliana kwamba kuwe na ukamataji wenye staha." Alikubaliana pia kwamba mambo kama askari kuvaa kininja wakati wa kumkamata mtuhumiwa, kuwafuata majumbani watuhumiwa na silaha, na kutovaa sare za jeshi la polisi hayakubaliki. Daily MaverickHata hivyo, maneno haya ya waziri yalionekana kuwa tofauti na kilichoendelea ardhini kwa sababu:
Polisi walikuwa wakifuatilia kwa karibu mitandao ya kijamii kwa wito wa maandamano. Watu waliokamatwa wanaohusu D9 ni pamoja na watu waliokamatwa kwa sababu ya machapisho ya WhatsApp au mitandao ya kijamii. Kuanzia Novemba 12 usiku, polisi walivamia hoteli Dar es Salaam na kunyakua laptops, simu, na vitambulisho vya wafanyakazi wa Kituo cha Sheria na Haki za Binadamu (LHRC) wakiwa wanafanya kazi hotelini. Maafisa waliwaambia wafanyakazi waripoti ofisini kwao asubuhi iliyofuata, ambapo vitu vyao vilirudishwa. Wakili mmoja anayefahamu kesi hiyo alisema polisi waliwauliza kuhusu utafiti wanaodaiwa kufanya kuhusu vurugu za uchaguzi. Influential Women
Dunia Inasema Nini?
Human Rights Watch, katika ripoti iliyotolewa leo hii Machi 19, 2026, inasema polisi walitumia vibaya nguvu, risasi za moto na gesi ya machozi kuwavuruga waandamanaji na kulazimisha amri ya kukaa nyumbani, wakiua na kujeruhi wengi, ikiwemo watu wasiokuwa wanaandamana. Katika baadhi ya matukio, mashahidi walisema maafisa wa jeshi la polisi walianzisha vizuizi vya barabara na kuzuia watu waliojeruhiwa kufikia hospitali. WikipediaThe Economist iliuelezea ukandamizaji huo kama "ugaidi kwa kiwango kisichowahi kutokea" Tanzania, na kuuita wakati mbaya zaidi wa CCM — "Tiananmen Square yao." World Bank Live
Tume ya Uchunguzi: Je, Italeta Haki?
Novemba 18, Ofisi ya Rais iliunda "tume huru" ya maafisa wastaafu na watumishi wa zamani wa serikali kuchunguza matukio yaliyosababisha uvunjifu wa amani wakati na baada ya uchaguzi. Tume inatarajiwa kukamilisha kazi yake Aprili 3, 2026. Hadi sasa, Jeshi la Polisi na Tume ya Uchunguzi hawajatoa majibu kwa barua iliyoandikwa na Human Rights Watch Machi 6, 2026. WikipediaMuhtasari wa Hali
| Kipengele | Takwimu / Hali |
|---|---|
| Waliokufa (madai ya upinzani) | Kati ya 1,000 – 2,000 |
| Waliokufa (makisio ya UN) | Mamia |
| Waliofunguliwa mashitaka | Zaidi ya 700 (mahakamani kutoka mikoa 9) |
| Walioshtakiwa kwa uhaini | Angalau 240 |
| Kuzimwa kwa intaneti | Oktoba 29 – Novemba 3, 2025 |
| Hali ya Tume ya Uchunguzi | Inaendelea — inamalizika Aprili 3, 2026 |
| Jibu la polisi kwa HRW | Hakuna hadi sasa |